Niyə sterilizasiya nəticələri eyni 121°C temperaturda belə fərqli olur? — Qida emalı sənayesində bir çox şirkət yüksək temperaturlu sterilizasiya ilə bağlı ümumi bir yanlış təsəvvürə malikdir:
“Əgər məhsul 121°C-də sterilizasiya olunursa, təhlükəsiz olmalıdır.” Lakin, faktiki istehsalda tez-tez aşağıdakı vəziyyət yaranır: hətta eyni 121°C temperaturda sterilizasiya edildikdə belə, bəzi məhsulların raf ömrü 12 aydan çoxdur, digərlərində isə bir neçə həftə ərzində kisənin şişməsi, xarab olması və ya hətta mikrob çirklənməsi kimi problemlər yaranır.
Bu niyə baş verir? Cavab təkcə temperaturda deyil, həm də qida sterilizasiyasında vacib bir parametrdə - F₀ dəyərindədir.
Niyə sterilizasiya nəticələri eyni 121°C-də belə fərqlidir?
Sterilizasiya şərtləri arasında temperatur sadəcə bir amildir. Mikroorqanizmlər üçün onların məhv olma dərəcəsini həqiqətən müəyyən edən amil bunlardır:
temperatur və zamanın birləşmiş təsiri.
| Məhsul A | 121°C-də 10 dəqiqə |
| Məhsul B | 121°C-də 30 dəqiqə |
Hər iki məhsul eyni maksimum temperatura çatsa da, nəticədə yaranan sterilizasiya effekti tamamilə fərqlidir.
Səbəb B məhsulunun daha yüksək istilik öldürücülüyünə nail olması və daha çox istiliyə davamlı mikroorqanizmləri öldürməyə qadir olmasıdır. Buna görə də, qida sənayesində sterilizasiyanın effektivliyi yalnız temperaturla deyil, F₀ dəyəri ilə qiymətləndirilə bilməz.
F₀ dəyəri nədir?
F₀ dəyəri (Sterilizasiya Dəyəri) termal sterilizasiyanın intensivliyinin beynəlxalq səviyyədə tanınmış göstəricisidir.
Bu, 121.1°C-də mikroorqanizmlərə ekvivalent sterilizasiya effekti əldə etmək üçün tələb olunan vaxt (dəqiqələrlə) kimi müəyyən edilir.
F₀ dəyəri nə qədər yüksəkdirsə, sterilizasiya intensivliyi də bir o qədər yüksəkdir.
| F_0=3 | 121.1°C-də 3 dəqiqə ərzində davamlı sterilizasiyaya bərabər təsir göstərir. |
| F_0=8 | 121.1°C-də 8 dəqiqə ərzində davamlı sterilizasiyaya bərabər təsir göstərir. |
Yazı vaxtı: 08 iyun 2026